Nguyên nhân từ gia đình dẫn tới hành động tội phạm ở trẻ em

1. Bố, mẹ có kiến thức hạn chế, nhất là về văn hoá, xã hội, kinh tế, pháp luật, không đủ hiểu biết để định hướng đầy đủ những chuẩn mực xã hội cho con cái.
Việc bố mẹ thiếu hiểu biết, ứng xử kém văn hoá, từ cách xưng hô (nhiều bậc cha mẹ gọi nhau là mày- tao…) cho đến những cãi lộn, dùng những từ ngữ tục tĩu, thiếu văn hoá sẽ làm trẻ nhiễm theo những thói xấu đó. Từ việc thiếu kiến thức, thiếu hiểu biết về xã hội, về pháp luật sẽ không có phương cách dạy dỗ trẻ ngoài thời gian trẻ được giáo dục tại nhà trường. Đối với những gia đình này thì việc phối hợp với nhà trường trong giáo dục trẻ là hầu như không có và không hiệu quả. Trẻ không nhận thức được những chuẩn mực, đạo đức xã hội từ trong gia đình, hơn nữa việc học tập không nhận được sự trợ giúp từ bố mẹ, những người thân về kiến thức…dẫn đến học kém và chán học (có thể có cả những yếu tố di truyền), chúng tự đánh giá thấp về bản thân và chính những người thân trong gia đình. Chúng có thể có sự so sánh với những bạn cùng lớp, những gia đình xung quan có điều kiện tốt hơn và dẫn đến thất vọng, chán nản, không có niềm tin từ sự giáo dục của gia đình và chúng rất dễ bỏ học, bước vào con đường xấu, dẫn đến phạm pháp.
2. Bố, mẹ hoặc người lớn (gia đình nhiều thế hệ) trong gia đình thiếu gương mẫu, vi phạm pháp luật, thô bạo với trẻ.
Đây là những yếu tố có thể được coi là nguyên nhân chính dẫn đến những hành vi phạm tội ở trẻ, bởi ngay chính môi trường thân cận, luôn gắn bó với trẻ lại có những hành vi lệch chuẩn thì trẻ rất dễ bị tập nhiễm. Người lớn cờ bạc, rượu chè, ăn trộm, ăn cắp những thứ lớn thì trẻ cũng sẽ ăn cắp vặt, lúc đầu có thể chỉ là đồ chơi của bạn mà mình thích, lâu dẫn sẽ trở thành thói quen và ăn cắp những thứ có thể bán được để lấy tiền tiêu xài (Theo thống kê tội phạm học những năm gần đây, cho thấy số thanh thiếu niên có nguồn gốc từ gia đình buôn bán, làm ăn bất hợp pháp chiếm 50.49%; gia đình có người phạm tội hình sự chiếm 45.6%. Trẻ em hư có nguồn gốc từ gia đình không trong sạch, lành mạnh chiếm 86.6%…) . Bên cạnh đó, việc đối xử thô bạo của cha, mẹ đối với trẻ như đánh đập, chửi mắng sẽ hình thành những tính cách tiêu cực ở trẻ như tính lỳ lợm, hay trả thù.. và rất dễ tham gia vào các nhóm có cùng tính cách, thích đánh nhau (tìm cách giải toả những ức chế mình phải chịu đựng từ sự trừng phạt của cha mẹ sang người khác), phá phách, ăn trộm, ăn cắp.. và dẫn đến con đường phạm tội.
3. Bố mẹ mâu thuẫn, ly dị, ly thân hoặc bị chết.
Gia đình có bố mẹ mâu thuẫn (hoặc gia đình khuyết thiếu) đều có ảnh hưởng nhất định đến trẻ. Nếu bố mẹ luôn mâu thuẫn, trẻ sẽ sống trong một gia đình luôn căng thẳng, thiếu sự hoà thuận, đầm ấm, mọi người không chú ý, quan tâm đến nhau khiến trẻ chán nản cuộc sống gia đình, dẫn đến chán học và tham gia vào nhóm bạn xấu, bỏ học…Ở những gia đình đã ly hôn, hay có bố hoặc mẹ đã chết trẻ thường không được giáo dục một cách hoàn chỉnh, thiếu sự cân bằng…hình thành những cảm xúc tiêu cực như buồn khổ, tự ti, chán nản…(44.9% trẻ luôn cảm thấy buồn chán về gia đình, 15.25% cảm nhận về gia đình luôn chỉ là sự nặng nề, 19.4% cảm thấy trống trải, cô đơn- Như vậy có tới 79.55% trong số những trẻ có gia đình không hoàn thiện đã không có được sự thanh thản và thực sự yên ổn ở gia đình) . Chúng sẽ tìm sự cân bằng ở những người khác, có thể trong họ hàng, láng giềng nhưng cũng có khi ở những nhóm bạn cùng cảnh ngộ hoặc các tệ nạn như nghiện hút, cờ bạc, trộm cắp để bù đắp và qưên đi những thiếu hụt đó.
4. Gia đình có kinh tế khó khăn, hay có người ốm đau, con cái phải bỏ học đi làm thuê, thiếu sự quản lý của gia đình…thường sống trong môi trường tự do và phức tạp.
Khi ở trong hoàn cảnh này, nhiều trẻ em phải bỏ học để làm thuê, các em cũng ý thức được việc kiếm tiền giúp đỡ cho gia đình. Tuy nhiên do không được giáo dục đầy đủ (từ phía gia đình và nhà trường), trẻ lại tiếp xúc với môi trường lao động vất vả, nhiều thành phần, rất dễ bị lôi kéo vào những thói hư, tật xấu, hình thành những bản năng kiếm tiền không chính đáng, ban đầu chúng có thể tự bào chữa cho mình về mục đích kiếm tiền để giúp gia đình hay để chữa bệnh cho người thân nên chúng không day dứt về những đồng tiền kiếm được một cách phi pháp. Lâu dần trở thành thói quen mà chúng không nhận thức ra được, cộng với môi trường tự do, phóng túng từ những bạn bè xấu chúng trở thành những trẻ phạm tội “chuyên nghiệp”, bằng mọi cách miễn kiếm được nhiều tiền để thoả mãn nhu cầu cá nhân và mục đích giúp đỡ gia đình đã không còn là động cơ chính trong việc kiếm tiền của chúng.
5. Bố mẹ thiếu quan tâm đến việc học tập, bạn bè của con cái để bạn xấu rủ rê, lôi kéo bỏ học, dẫn đến vi phạm pháp luật.

6. Gia đình giàu có, kiếm được nhiều tiền (bằng nhiều hình thức: chính đáng hoặc phạm pháp) cho nên con cái tiêu tiền hoang phí, dẫn đến nghiện hút, cờ bạc, rượu chè, đua xe…

7. Bố mẹ không kiểm soát được việc xem sách báo, băng hình bạo lực, đồi truỵ…

8. Không chú ý giáo dục con cái ý thức tham gia lao động nên coi thường các giá trị của lao động dẫn đến tư tưởng lười nhác, ăn bám…

9.Chỗ ở chật hẹp, thiếu nơi vui chơi, giải trí văn hoá, thể thao…
Năm nguyên nhân còn lại (5,6,7,8,9) đều hình thành từ mặt trái của cuộc sống đô thị thời kinh tế thị trường hiện nay. Việc cha mẹ mải mê kiếm tiền, không chú tâm giáo dục con cái, xem việc giáo dục con cái là trách nhiệm của nhà trường (hiện nay các hình thức cho con học bán trú khá phổ biến do bố, mẹ đều bận đi làm cả ngày), tối về lại mệt mỏi, gia đình thiếu sự giao tiếp đầm ấm, cởi mở… dẫn đến trẻ cảm thấy bị bỏ rơi, thiếu thốn tình cảm…trẻ sẽ tìm đến những mối quan hệ khác để bù đắp- đây chính là nguyên nhân để những nhóm trẻ xấu dụ dỗ, lôi kéo vào những hành vi xấu. Hay những gia đình khá giả, kiếm được nhiều tiền thì một trong những cách thể hiện sự giàu sang của bố mẹ là nuông chiều con cái, cho tiền, mua sắm cho con không thiếu thứ gì…để họ cảm thấy hãnh diện vì con mình sướng hơn con người khác… nhưng họ không hiểu rằng đó chính là sự ích kỷ của chính bản thân họ, họ làm như thế để thoả mãn nhu cầu được khẳng định mình của chính họ trong xã hội (là người giàu có, lắm tiền..) mà không biết đấy là nguyên nhân dẫn đến những hành vi lệch chuẩn của trẻ. Trong các trường hợp thanh thiếu niên phạm tội đua xe, dùng ma tuý (nhất là hiện tượng sử dụng thuốc lắc trong thời gian gần đây), đa phần trong số đó là những “cậu ấm, cô chiêu”. Đây là một trong những “vấn nạn nhà giàu”, khi mà trong xã hội luôn tồn tại những nhóm con nhà giàu có (bố mẹ buôn bán hay có chức quyền) tụ tập nhau lại, khi mà chúng không tìm được niềm vui, sự giải trí lành mạnh như những bạn cùng trang lứa, chúng không nhận thức được giá trị của lao động (qua đồng tiền) và đi tìm những thú tiêu khiển trái với những chuẩn mực, đạo đức xã hội (từ hình thức, phong cách cho tới hành vi, lối sống đều “khác người”)…trở thành những con người lệch lạc, và rồi khi gia đình xảy ra biến cố thì chúng sẵn sàng phạm pháp để thoả mãn thú ăn chơi mà chúng đã quen trước đó. Một nguyên nhân nữa từ mặt trái của xã hội kinh tế thị trường, đó là sự du nhập ồ ạt các lối sống bên ngoài, trái với thuần phong mỹ tục của chúng ta. Giới trẻ bị ngợp trước quá nhiều nguồn thông tin do sự phát triển của Internet cũng như các hình thức truyền thông khác mang lại, từ đó không xác định, chắt lọc những thông tin bổ ích, trái lại, học theo những mặt xấu từ sự mở cửa đem lại. Việc cha mẹ không kiểm soát được con cái khi chúng tiếp cận với phim ảnh bạo lực, đồi truỵ là nguyên nhân dẫn đến những vụ đánh, giết nhau trong trường học khi trẻ bắt chước những hình ảnh đó trên phim, hay là nạn hiếp dâm tập thể của những thiếu niên mới lớn mà hầu như chúng chưa ý thức được hành vi mình làm (thống kê của Tổng cục cảnh sát nhân dân năm 1996 cho thấy: 45.6% trẻ phạm tội trộm cắp, 12.3% phạm tội hiếp dâm, 1.8% phạm tội trộm cắp, 1.6% phạm tội chống người thi hành công vụ…- một con số đáng báo động). Ngoài những nguyên nhân xuất phát từ bên trong mỗi gia đình và cá nhân thì sự tác động do môi trường xã hội mang lại như điều kiện sinh hoạt trong gia đình khó khăn- nơi ở chật hẹp, không đủ không gian cho mỗi cá nhân (bản thân bố, mẹ và trẻ cùng ở chung 1 phòng, không có phòng riêng cho trẻ) dẫn đến tình trạng “không gian phơi bày”: mọi bất đồng, cãi lộn… của bố mẹ đều bị trẻ thẩm thấu và lĩnh hội, hay như ngay việc quan hệ vợ chồng thiếu tế nhị cũng có những ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức của trẻ.
Một nguyên nhân khác từ phía gia đình ảnh hưởng đến hành vi phạm tội ở trẻ đó chính là bạo lực gia đình. Bạo lực trong gia đình thể hiện ở việc cha mẹ đánh chửi nhau (chủ yếu là người chồng đánh đập vợ) hay ở chính việc bố mẹ đánh đập con cái tàn nhẫn (cá biệt có trường hợp con cái hành hung lại cha mẹ)… điều này có thể xảy ra hai khả năng, một là những đứa trẻ yếu đuối sẽ trở nên co mình lại, luôn luôn sợ hãi, không dám giao tiếp…lâu dần trở thành những trẻ bị rối nhiễu về tâm lý (trầm cảm, phát triển chậm…); thứ hai là những đứa trẻ sẽ học chính những tính bạo lực từ cha mẹ chúng, một số đứa muốn có hình ảnh uy quyền của người cha và phóng chiếu bằng những hành động bắt nạt, đánh lộn nhau, hoặc chúng căm ghét cha mẹ cực độ và có ý định trả thù bằng cách tham gia vào những nhóm bạn hư hỏng, chuyên đánh nhau, trộm cắp, trở thành những kẻ lỳ lợm, không sợ sự trừng phạt của bố mẹ và sẵn sàng phản ứng lại khi không vừa ý (điều này hình nên từ những giá trị của những nhóm trẻ lang thang, hư hỏng mà chúng giao tiếp…). Bạo lực trong gia đình không chỉ gây tổn hại đến chính sự phát triển của trẻ mà còn ảnh hưởng đến chất lượng của cuộc sống, đến trật tự an ninh xã hội. Việc ngăn chặn bạo lực, bảo vệ sự an toàn và hạnh phúc gia đình được xem là trách nhiệm của toàn xã hội, đặc biệt đối với sự an toàn của trẻ em.
Trên đây là một số trong rất nhiều các nguyên nhân từ phía gia đình dẫn đến hành vi phạm tội ở trẻ, tuy nhiên đây mới chỉ là sự khái quát từ những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trong lĩnh vực tâm lý học, tội phạm học…Để có thể tìm hiểu và đi đến việc giải quyết, hạn chế tối đa các nguyên nhân từ phía gia đình đối với thanh thiếu niên phạm pháp thì chúng ta còn nhiều việc phải làm, ngoài việc tuyên truyền nhận thức cho người dân trong công tác giáo dục con cái thì việc quản lý của nhà nước, của các cấp cao hơn cần có những biện pháp triệt để đối với những gia đình, những bậc cha mẹ thiếu trách nhiệm trong nuôi dạy con cái, đánh đập, chửi mắng trẻ…không đảm bảo được điều kiện về vật chất và tinh thần cho trẻ. Bên cạnh đó việc phát triển kinh tế và giữ gìn những bản sắc văn hoá truyền thống tốt đẹp là một trong những giải pháp giúp chúng ta đẩy lùi tội phạm nói chung và ở trẻ em phạm tội nói riêng.
Bình Luận