Hành vi trái đạo lý có thể lây lan

Nghe về sự lừa dối, gian lận và hành vi trái đạo lý trong cuộc sống hằng ngày đang dần trở thành điều bình thường. Mỗi ngày, những chính trị gia, những nhà lãnh đạo doanh nghiệp và những vận động viên mới được bổ sung thêm vào danh sách gồm những việc làm đáng hổ thẹn. Dù điều tự nhiên là tự hỏi tại sao một ai đó sẽ có hành vi gian lận hoặc làm thế nào mà nó có thể tiếp tục tồn tại qua rất nhiều năm, thì điều quan trọng là xem xét một thành tích được thổi phồng một cách gian lận ảnh hưởng đến những người khác như thế nào. Đó là, nếu một ai đó vượt lên trước những người khác bằng cách bí mật gian lận và đặt ra một tiêu chuẩn cao không thể thực hiện được, thì nó sẽ ảnh hưởng như thế nào đến những người khác trong môi trường sống?

Có ít nhất 3 con đường mà hành vi trái đạo lý có thể làm hại những người khác – ngay cả những người không có quan hệ trực tiếp với những hành động xấu xa đó:

Thứ nhất, nó có thể làm con người nhụt chí, chán nản bằng cách khiến họ cảm thấy không đủ đầy, không thể thích nghi đầy đủ với xã hội. Con người có khuynh hướng xem những người thành công như một người mang theo tiêu chuẩn, đặc biệt nếu họ tin rằng thành tựu đó đạt được một cách công bằng và họ có thể đạt được mức độ thành tựu tương tự. Tôi lo lắng về điều này cho con trai tôi. Ở lớp của cháu, tôi thấy những việc được giao cho học sinh rõ ràng là việc dành cho phụ huynh hơn là cho trẻ em. Chúng làm cho tác phẩm của đứa trẻ 6 và 7 tuổi trông xấu xí ở lớp, và chúng không thể cạnh tranh với những bạn khác. Tôi nói với con trai đừng lo lắng về điều đó, ghi nhận rằng cháu đã nỗ lực hết sức và cháu nên tự hào về bản thân, nhưng tôi vẫn lo là cháu sẽ chán nản, nhụt chí.

Thứ hai, nó có thể làm con người hành động liều lĩnh. Con người có thể tin rằng hành động mạo hiểm là cách duy nhất để vượt lên trên những người khác. Điều này có thể chịu trách nhiệm cho một số hành vi mạo hiểm trong thị trường tài chính – cách duy nhất để vượt người khác là hành động ngày càng mạo hiểm. Nhưng, hành vi này không chỉ có ở những vận động viên và CEO được trả lương cao. Ngay cả những người bình thường đôi lúc có thể có sự cạnh tranh đi quá xa. Ví dụ, trang web Strava đem đến cho những người đi xe đạp những cơ hội để đăng những chặng đường mà họ đã đạp xe qua, cũng như những thời điểm và thành tích tốt nhất. Người đạp xe nhanh nhất trên một chặng đường nhất định sẽ trở thành “Vua của Ngọn núi”. Dù nó chỉ là một tựa đề trên một trang web, thì danh hiệu “Vua của ngọn núi” được nhiều người theo dõi trang web đề cao và có thể khiến nhiều người thực hiện những hành vi mạo hiểm để đạt được nó. Ví dụ, nhiều người cố gắng đạt được danh hiệu trên đã gặp tai nạn với những hậu quả đau lòng cho bản thân họ và người khác.

Cuối cùng, nó có thể khiến những người khác hành động trái đạo lý. Nếu những hành vi trái đạo lý được biết (hoặc bị đồn đại) và người thực hiện nó vẫn nhận được phần thưởng, thì nó có thể tạo ra ấn tượng rằng những hành vi xấu đó có thể được chấp nhận, được hoan nghênh. Theo cách này, một người gian lận có thể dẫn đến nhiều người gian lận hơn: thứ nhất, bằng việc tạo ra một tiêu chuẩn mà chỉ có thể đáp ứng được bởi sự gian lận; và thứ hai, bằng việc đóng góp vào một niềm tin rằng mọi người đang làm điều đó. Ví dụ trong Tour de France. Qua nhiều năm, việc dùng doping và các thuốc nâng cao thành tích là một bí mật công khai trong số những người đạp xe. Những người dùng doping chiến thắng, giành được phần thưởng đã tạo ra một tiêu chuẩn về thành tích, và niềm tin rằng mọi người đang làm việc đó tạo ra một chuẩn tắc mà ở đó dùng doping có thể được chấp nhận.

Theo những cách đó, sự so sánh xã hội có thể làm cho hành vi trái đạo lý dễ lây lan. Bằng cách so sánh thành tích và hành vi với những người khác, con người xem những thành tích được nâng cao như những tiêu chuẩn và đi đến chỗ tin rằng cách duy nhất để vượt lên trên người khác là thông qua việc lặp lại những hành vi gian lận.

Nguồn
Unethical behavior can become contagious
Published on June 29, 2012 by Camille S. Johnson in It’s All Relative
PsychologyToday

Bình Luận