Cảm giác tự chủ là một phần thưởng hoặc mối đe dọa bậc nhất đối với bộ não

Tự chủ là một cảm giác có những sự lựa chọn. Cảm giác này trở nên khó chịu sâu sắc khi chúng ta bị tước đi sự tự chủ.

Theo tiến sỹ Robert Epstein, thanh thiếu niên trong nền văn hóa phương Tây có ít sự lựa chọn hơn một phạm nhân trong tù. Chúng không thể uống rượu, đi bầu cử, quan hệ tình dục, kết hôn, hoặc lựa chọn nơi chúng đi. Tôi không nói rằng thanh thiếu nên nên được trao quyền tự chủ hoàn toàn, vì chúng có lẽ sẽ đưa ra một số quyết định khá tệ. Nhưng tôi nghĩ một số xã hội rất thích thú với sự kiểm soát. Ở Mĩ, chúng ta có một trong những độ tuổi được phép uống rượu già hơn trên thế giới – hàng trăm nước cho phép uống rượu ở tuổi 16 hoặc 18. Ở Ý, bạn có thể uống rượu ở bất kì độ tuổi nào.

Sự tự chủ không chỉ là một điều gì đó mà thanh thiếu niên khao khát, mà một cảm giác tự chủ là một thứ kích thích phần thưởng hoặc mối đe dọa lớn ở mọi lứa tuổi. Steve Maier (đại học Boulder) nói rằng mức độ kiểm soát mà các sinh vật có đối với một thứ gì đó, quyết định liệu những yếu tố gây stress có làm thay đổi chức năng của một sinh vật hay không. Các phát hiện của ông chỉ ra, chỉ có stress không thể kiểm soát được mới gây ra những tác động có hại. Stress không thể kiểm soát được có thể tiêu cực, có tính tàn phá, trong khi đó stress tương tự nhưng khiến bạn cảm thấy có thể thoát được khỏi nó thì ít tiêu cực hơn, một cách đáng kể. Steven Dworkin (đại học North Carolina), nghiên cứu cách thức mà những con chuột bị tác động bởi thuốc. Trong một nghiên cứu, một con chuột trực tiếp đưa cocaine vào não của nó bằng cách nhấn một cái đòn bẩy. Con chuột cuối cùng chết vì thiếu thứ ăn và thiếu ngủ. Nhưng khi một con chuột thứ hai nhận được cocaine cùng lúc với con chuột đầu tiên, nhưng không theo ý muốn của nó, thì nó chết nhanh hơn nhiều. Sự khác biệt là nhận thức kiểm soát (hoặc là do các nhà khoa học nghĩ thế, những chú chuột không nói nhiều.)

Một nghiên cứu của British Civil Servants phát hiện thấy những nhân viên không hút thuốc, hoặc hút ít, thì có nhiều vấn đề về sức khỏe hơn những giám đốc điều hành cấp cao. Điều này dường như vô lý, vì những giám đốc điều hành gặp rất nhiều stress. Một nhận thức về sự lựa chọn có thể quan trọng hơn chế độ ăn uống và những yếu tố khác đối với sức khỏe. Nhiều người nói rằng “sự cân bằng giữa công việc-cuộc sống” là lý do họ bắt đầu kinh doanh. Nhưng một số chủ doanh nghiệp thường làm việc nhiều giờ, với thu nhập ít hơn so với khi làm việc cho công ty. Sự khác biệt là gì? Có thể tự đưa ra những lựa chọn của riêng bạn. Nghiên cứu khác phát hiện thấy số người chết giảm đáng kể ở những nhà dưỡng lão so với một nhóm kiểm soát khi con người được cho thêm 3 sự lựa chọn về môi trường sống của họ.

Amy Arnsten nghiên cứu những ảnh hưởng của hưng phấn hệ viền lên chức năng vỏ não trước trán. Bà tóm tắt tầm quan trọng của cảm giác kiểm soát đối với bộ não trong một cuộc phỏng vấn được quay phim tại phòng thực nghiệm của bà ở Yale. “Sự đánh mất chức năng trước trán chỉ xảy ra khi chúng ta cảm thấy mất kiểm soát. Bản thân vỏ não trước trán quyết định liệu chúng ta có đang kiểm soát hay không. Ngay cả nếu chúng ta có ảo tưởng rằng chúng ta đang kiểm soát, thì các chức năng nhận thức của chúng ta vẫn được duy trì.” Nhận thức về sự kiểm soát này là một động lực chính của hành vi.

Tại sao sự thiếu tính tự chủ có thể ảnh hưởng rất nhiều đến thanh thiếu niên

Với bộ não của thanh thiếu niên, những cú chạm nhẹ về cảm xúc có thể gây ra những phản ứng mạnh mẽ. Chức năng vỏ não trước trán có xu hướng co ngắn lại khi thanh thiếu niên đến tuổi dậy thì: một bé 10 tuổi có thể kiểm soát cảm xúc tốt hơn một bé 15 tuổi. Sự phục hồi chức năng trước trán vào cuối tuổi thiếu niên và đạt đến trạng thái người trưởng thành chỉ khi ở đầu những năm 20 tuổi. Vì khả năng điều chỉnh cảm xúc kém nên các thanh thiếu niên có xu hướng cảm nhận những đe dọa và phần thưởng một cách mạnh mẽ. Khi một người trưởng thành cảm thấy hơi bực mình vì bị bảo làm gì đó, nhưng sau đó điều chỉnh được những cảm xúc của họ, thì một thiếu niên không có một hệ thống kìm hãm được phát triển tốt, và những cảm xúc có thể vượt khỏi tầm kiểm soát.

Kết luận cho các bậc phụ huynh? Tìm cách để cho phép trẻ cảm thấy chúng có được một số lựa chọn. Một người đàn ông kể với tôi là anh từng trải qua một khoảng thời gian kinh khủng với đứa con gái tuổi thiếu niên, không làm điều anh ấy yêu cầu với tiền tiêu vặt của cô bé, và luôn luôn tiêu hết số tiền đó mà không trả hóa đơn điện thoại của cô. Sau khi nghĩ về vấn đề tính tự chủ, anh đã thử một chiến lược mới: cho phép cô tiêu số tiền đó vào bất kì thứ gì cô thích, chừng nào cô thanh toán hóa đơn điện thoại trước tiên. Mối quan hệ của họ đã cải thiện từ một sự thay đổi nhỏ này.

Thật dễ dàng để kiểm tra quan điểm về tầm quan trọng của sự tự chủ lên trẻ nhỏ. Khi một đứa trẻ không đi ngủ, bạn có thể làm giảm sự kháng cự của trẻ bằng cách cho chúng một sự lựa chọn. Chúng có thể chọn đọc một cuốn sách hoặc được kể một câu chuyện. Sự lựa chọn này có thể có một tác động lớn. Chính “nhận thức” về sự lựa chọn là quan trọng đối với bộ não, Arnsten giải thích.

Sự tự chủ trong công việc

Ở nơi làm việc, không phải lúc nào cũng có thể cho mọi người nhiều tự chủ: nhiều sản phẩm cần bán và những quá trình cần tuân theo. Hành động đi làm cho một công ty là một sự giảm bớt tính tự chủ – bạn không còn có sự kiểm soát đối với thời gian của bạn nữa. (Một người trước đây là thầy tu, hiện tại đang làm việc cho nhiều tổ chức, cho rằng tu viện thì có nhiều tự do hơn công ty bình thường, ít ra ở tu viện anh ta có thể uống rượu!) Tuy nhiên, với một chút sáng tạo, bạn vẫn có thể đem lại cho mọi người cảm giác tự chủ. Thay vì định nghĩa chính xác về quá trình mà một ai đó phải tuân theo, hãy thử định nghĩa kết quả cuối cùng thật rõ ràng, và phác thảo những ranh giới về những hành vi nào là ok, sau đó để cho mọi người tự tạo ra trong cái khung này.

Tôi đã viết về tính tự chủ trong một bài báo có tiêu đề ‘Managing with the Brain in Mind’ được đăng trên một tạp chí kinh doanh.

Cảm giác bị giảm tính tự chủ – ví dụ, vì bị quản lý vi mô – có thể dễ dàng gây ra một phản ứng đe dọa. Khi một nhân viên cảm thấy thiếu sự kiểm soát, thì cảm giác không chắc chắn của anh/cô ấy cũng xuất hiện, làm tăng mức độ stress. Ngược lại, cảm giác tự chủ lớn hơn làm tăng cảm giác chắc chắn và làm giảm stress. Những nhà lãnh đạo muốn hỗ trợ nhu cầu về tính tự chủ của nhân viên thì phải trao cho họ quyền đưa ra những lựa chọn, đặc biệt khi họ là một phần của một nhóm hoặc đang làm việc với một người giám sát.

Kết luận lớn dành cho bản thân bạn: hãy tìm ra những cách mà bạn có thể đưa ra sự lựa chọn, và stress sẽ giảm xuống. Nếu tất cả những gì bạn có thể làm là lựa chọn phản ứng của bạn trước một sự kiện thì điều đó vẫn có ích. Và trong việc gây ảnh hưởng đến người khác, dù đó là nhân viên của bạn hay con bạn, hãy tìm ra những cách để mọi người có thể thấy là họ có những sự lựa chọn, và họ có nhiều khả năng sẽ tiến hành hành động hơn là ngây ra nhìn bạn.

Nguồn

A sense of autonomy is a primary reward or threat for the brain

Why employees (and your kids) sometimes lose the plot

Published on November 8, 2009 by David Rock in Your Brain at Work

PsychologyToday

Bình Luận